Quảng cáo xin liên hệ sđt: / Hoặc qua mail

Vaccine và những điều ít ai biết

2:15 PM | 28/10/2014 - Thuốc và sức khỏe

(SKGĐ) Nếu không có vaccine, có lẽ những dịch bệnh kinh hoàng như đậu mùa, bại liệt… vẫn hoành hành, khiến không ít người phải ôm nỗi hận xấu xí hoặc tàn phế.

Nhiều vaccine làm tăng nguy cơ tự kỷ ở trẻ em

Vaccine là cách tốt nhất để phòng tránh sởi

Những mũi vaccine cần có trong cuộc đời

4 mũi tiêm vaccine cần thiết trước khi có bầu

Thủy đậu gia tăng: Có nên tiêm lại vaccine?

Bác sỹ Edward Jenner
Bác sỹ Edward Jenner

Khởi sinh từ đậu mùa

Năm 1980, tổ chức Y tế thế giới (WHO) tuyên bố đậu mùa đã được thanh toán. Nhưng ngay cả với những người sinh sau năm 1980 vẫn biết đậu mùa là một bệnh dịch đáng kinh hoàng, bởi ký ức về nó quá sống động trên những thước phim, cuốn sách, ảnh tài liệu.

Từ khoảng 10.000 năm trước công nguyên, đậu mùa đã được ghi nhận với những nốt sần chảy dịch trắng đục trên da. Hễ ai có đặc điểm trên thì bị người ta tránh như tránh tà bởi thoáng tiếp xúc cũng có thể lây bệnh. Trận càn quét lớn nhất của đậu mùa đại dịch những năm 1790 ở khắp châu Âu gây cái chết cho khoảng 400.000 người mỗi năm. Đến khi người châu Âu tràn sang khám phá châu Mỹ, đậu mùa cũng đi theo giết chết 30% tổng số dân Tây Bắc châu Mỹ ở thập niêm 1770.

Lúc ấy, tại nước Anh, bác sỹ Edward Jenner quan sát những người nông dân chuyên vắt sữa bò, và nhận thấy những nông dân này dễ bị nhiễm bệnh đậu bò (lây từ bò) nhưng khi đã khỏi bệnh này thì họ lại không mắc bệnh đậu mùa. Chính vì thế, Jenner đã tiến hành một thử nghiệm mạo hiểm là lấy dịch từ vết đậu bò trên một người nông dân để tiêm vào người khỏe mạnh khác (khoảng năm 1796). Người khỏe mạnh này mắc đậu bò và sau khi khỏi bệnh, Jenner tiếp tục tiêm vào họ mầm bệnh đậu mùa nhưng họ không phát bệnh. Đây chính là thử nghiệm đầu tiên trên thế giới để cho ra vaccine. Từ chuyện đó, thuật ngữ vaccine ra đời dựa trên từ gốc vaccinia (tên loại virus gây bệnh đậu bò).

Đến thập niên 1880, nhà bác học Louis Pasteur, Pháp đã tiến hành nghiên cứu tương tự Jenner nhưng diễn ra trên đàn gà bị dịch tả. Ông nuôi vi khuẩn tả trong một dung dịch rồi đi nghỉ mát. Sau khi trở về, ông tiêm dung dịch vi khuẩn này lên gà thì lấy chúng bị bệnh nhẹ rồi khỏe trở lại. Ông nhận ra những vi khuẩn biến tính trên đã giúp đàn gà tăng khả năng miễn dịch. Từ đây Pasteur gọi cách phòng bệnh này là vaccination (chủng ngừa).

Và vaccine được định nghĩa là chế phẩm gồm vi khuẩn hoặc virus đã chết hoặc đã được làm giảm độc lực hoặc một loại protein có tính kháng nguyên để tạo ra tính đề kháng cho cơ thể.

Xóa đi nhiều án tử kinh hoàng

Đến thời điểm hiện tại, với lịch sử hơn 200 năm, các nhà khoa học đã lần lượt cho ra đời vài chục loại vaccine phòng chống được khoảng 40 loại bệnh nguy hiểm như đậu mùa, bại liệt, tả, sởi, cúm…

Giả sử không có vaccine, sẽ có bao nhiêu người đau đớn chịu cảnh mặt rỗ vì đậu mùa? Không có vaccine, ba chữ “sốt bại liệt” đến bao giờ mới hết làm người ta kinh khiếp? Chỉ mới cách đây 3-5 thập niên, bệnh bại liệt còn là nỗi kinh hoàng với nhiều người dân, khi chỉ sau một trận sốt, nhiều trẻ em đã không còn đi được, các cơ teo lại đến thảm thương. Tính riêng miền Bắc Việt Nam những năm 1990, tỷ lệ mắc bại liệt là là 1,66 ca/100.000 dân. Hay ở Mỹ, tính riêng năm 1952, 58.000 người đã mắc bệnh này khiến 3000 người chết và 1/3 số đó bị di chứng liệt vĩnh viễn. Nhưng đến nay sau khi vaccine phòng bại liệt được áp dụng rộng rãi, những ca sốt bại liệt không còn là nỗi ám ảnh những ông bố bà mẹ, chúng rất ít xảy ra.

Nếu không có vaccine sẽ còn biết bao nhiêu người đối mặt với vấn nạn vô sinh vì di chứng của quai bị? Nếu không có vaccine sẽ còn biết bao đứa trẻ bị khuyết tật bởi bà mẹ mắc Rubella hay cúm, sẽ có bao trẻ nhỏ chết vì viêm não Nhật Bản, bao nhiêu người trưởng thành có nguy cơ ung thư gan vì viêm gan B, bao người chết vì những cơn ho gà, lao…

Chính vì thế, trong trong lời kêu gọi nhân Tuần lễ Tiêm chủng Thế giới 2013 (tháng 4/2013), trên trang thông tin chính thức của WHO đã nêu rõ: Vaccine giúp ngăn ngừa 2-3 triệu ca tử vong mỗi năm. Vaccine cũng là biện pháp can thiệp y tế thành công nhất và mang tính kinh tế, những người đã được chủng ngừa, nếu có mắc bệnh thì mức độ cũng sẽ nhẹ hơn.

Nhưng vẫn bị “ném đá”

Từ khi ra đời, vaccine đã là “cứu cánh” cho nhiều người. Nhưng chúng cũng bị đả kích ở nhiều nơi, nhiều giai đoạn. Một số người theo quan điểm tôn giáo cho rằng vaccine là sản phẩm dơ bẩn không thể cấy vào người – sản phẩm thiêng liêng do Thiên chúa tạo ra. Hoặc số khác cho rằng bệnh tật là do Chúa gửi tới để trừng phạt kẻ tội lỗi nên nếu dùng vaccine là chống lại giáo lý.

Nhiều người làm trong nghề y cũng đã từng lên tiếng chỉ trích vaccine là làm gia tăng bệnh tự kỷ, đa xơ cứng… hoặc không hiệu quả. Tại Anh, Liên minh Chống Chích ngừa đã ra đời từ cuối những năm 1850. Đến những năm 1990, phong trào chống chích ngừa vẫn diễn ra ở nước này. Điển hình là thông tin đăng tải của BS. Andrew Wakefield trên tạp chí khoa học Lancet nói rằng chích ngừa MMR (vaccine phòng sởi, quai bị, Rubella) đã khiến trẻ tự kỷ.

Những năm 1970, nhiều người Mỹ và Nhật cũng đã tẩy chay vaccine ho gà. Còn tại Liên Xô (cũ), vào thập niêm 1980, khi công cuộc đổi mới phát triển, nhiều bác sỹ đã kêu gọi mọi người chống chích ngừa nhằm chống chính quyền.

Hiện nay, nếu bạn dùng Google để gõ thông tin “anti vaccine”, sẽ thấy xuất hiện nhiều trang web rêu rao các thông tin nhằm khẳng định rằng vaccine gây thiệt hại, vaccine không hiệu quả, vaccine gây tác dụng phụ lớn…

Nhưng cứ sau một chiến dịch “anti vaccine” là một trận dịch diễn ra. Người Mỹ và Nhật, Nga đã phải trải qua trận dịch ho gà ngay sau khi chống chủng ngừa. Còn tại Anh, nhà chức trách đã phát hiện ra Wakefield gian dối trong nghiên cứu vì đã nhận tiền từ nhóm người chống lại các công ty sản xuất vaccine.

Bởi thế, WHO ngày càng kêu gọi người dân trên thế giới tiến hành chủng ngừa. Còn GS. TS Nguyễn Trần Hiển, Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương Việt Nam thì nhận định: Không có vaccine nào an toàn tuyệt đối 100%. Các phản ứng có thể xảy ra nhưng tỷ lệ chỉ khoảng 1 phần triệu. Và ông Hiển nhấn mạnh rằng việc chủng ngừa bằng vaccine đã được chứng minh trên toàn thế giới.

Nhiều căn bệnh sắp có vaccine

- Vaccine tim mạch đã được các nhà nghiên cứu Đại học Y khoa Los Angeles, Mỹ nghiên cứu thành công trên động vật với giảm nguy cơ tới 70%.

- Vaccine phòng ung thư buồng trứng đã được Khoa y, ĐH. Pennsylvania thử nghiệm thành công. Thông tin này đã được báo cáo tại Hội Nghị Thường Niên AACR ở Washington, Mỹ, đầu năm 2013.

- Dạng thuốc như vaccine phòng tiểu đường đã được Viện Nghiên cứu Do Thái North Shore-Long Island thử nghiệm thành công trên chuột.

- Vaccine phòng nghiện rượu cũng đã được các nhà khoa học trường Đại học Chile, Santiago, Chile thử nghiệm. Họ dự kiến vaccine có thể ra mắt thị trường trong khoảng 2 năm tới.

- Tại Việt Nam, các chuyên gia tại viện Pasteur cũng đang tiến hành thử nghiệm giai đoạn cuối vaccine phòng sốt xuất huyết. Khả năng năm 2015, vaccine này sẽ được sử dụng đại trà trên thị trường.

 Theo chuyên đề

Sức khỏe gia đình (NXB Y học)

BÌNH LUẬN
TIN KHÁC
Đầu trang